જૂની ટપાલ ટિકિટો, પોસ્ટકાર્ડ, UPC સર્ટિફિકેટ અને અંતરદેશી પત્રોનો સંગ્રહ બન્યો સ્મૃતિનો ખજાનો
અમદાવાદ : આજના મોબાઈલ અને ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના યુગમાં ટપાલ લખવાનો રિવાજ ભલે ઘટ્યો હોય, પરંતુ અમદાવાદના નવા વાડજ વિસ્તારમાં રહેતા એડવોકેટ પ્રકાશચંદ્ર કે. સોનીએ જૂના સમયની ટપાલ વ્યવસ્થાની યાદોને આજે પણ સાચવી રાખી છે. વિશ્વ ટપાલ દિવસ નિમિત્તે તેમનો 40 વર્ષથી વધુ જૂની ટપાલો અને ટપાલ ટિકિટોનો અનોખો સંગ્રહ ધ્યાન ખેંચી રહ્યો છે.
પ્રકાશચંદ્ર સોની પાસે વિવિધ સમયગાળાની અંદાજે 40 જેટલી જૂની ટપાલ ટિકિટો, આશરે 500 જૂની ટપાલો, 100 જેટલા UPC સર્ટિફિકેટ, 35 જેટલા અંતરદેશી પત્રો અને 40 જેટલા જવાબી પોસ્ટકાર્ડનો સંગ્રહ છે. આ ઉપરાંત ટપાલ ભરવા માટેનું જૂનું માળખું પણ તેમણે સાચવી રાખ્યું છે. વિદેશી ટપાલ ટિકિટોમાં જર્મની, અમેરિકા, જાપાન, થાઈલેન્ડ, કેનેડા અને બ્રિટિશ રાજ્યની ટિકિટોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
તેમના સંગ્રહમાં રહેલી જૂની ટિકિટો પર કુદરતી સૌંદર્ય, ભારતીય પોશાક, કુટુંબ નિયોજન, અશોક સ્તંભ, ખેડૂત, ઘોડો, મહેલ, પાણીયારી, બતક, જિરાફ, બિલાડી તેમજ મહાત્મા ગાંધી, ઇન્દિરા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ, રાજીવ ગાંધી અને સી.વી. રામન સહિતના મહાનુભાવોના ચિત્રો જોવા મળે છે.
જૂના સમયમાં જવાબી પોસ્ટકાર્ડનો પણ ખાસ ઉપયોગ થતો હતો. વ્યક્તિ કોઈને પત્ર લખતી વખતે પોતાના સરનામા સાથે જવાબી પોસ્ટકાર્ડ મોકલતી અને સામેવાળી વ્યક્તિ તેમાં સમાચાર લખીને પરત મોકલતી. તે સમયે 15 પૈસા, 25 પૈસા અને 50 પૈસાના પોસ્ટકાર્ડ ઉપલબ્ધ હતા અને સમય જતાં તેની કિંમતમાં વધારો થતાં તેના પર ટિકિટ લગાવવામાં આવતી હતી.
સોનીના જણાવ્યા મુજબ, અગાઉ રજિસ્ટર્ડ પોસ્ટ માટે UPC મારફતે પત્ર કવર મોકલવામાં આવતા હતા, જેના સર્ટિફિકેટ પર એક, બે અને ત્રણ રૂપિયાની ટિકિટ લગાવવામાં આવતી હતી. હાલમાં UPC વ્યવસ્થા પોસ્ટ દ્વારા બંધ કરવામાં આવી હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું છે. વિવિધ સામયિકો, ગ્રાહકોના કવર વગેરે પરથી પોસ્ટ દ્વારા કેન્સલ ન થયેલી ટિકિટોને તેઓ કાઢીને પોતાના સંગ્રહમાં ઉમેરતા રહ્યા છે.
એક સમય એવો હતો જ્યારે લોકો ટપાલી આવવાની રાહ જોતા અને સમાચાર ટપાલ તથા તારના માધ્યમથી મેળવતા. ઘરના સભ્યો એકબીજાની ટપાલ વાંચતા અને સગા-સંબંધીઓને પણ વાંચવા આપતા. શુભ પ્રસંગની ટપાલ લાલ પેનથી અને અશુભ પ્રસંગની ટપાલ કાળી પેનથી લખાતી હોવાની યાદો પણ આ સંગ્રહ સાથે જોડાયેલી છે.
મોબાઈલ ફોન, કોમ્પ્યુટર અને લેપટોપના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે પણ ટપાલનું મહત્વ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયું નથી. મોબાઈલ ફોન બંધ હોય કે સંપર્ક ન થઈ શકતો હોય ત્યારે આજે પણ લોકો ટપાલ લખે છે, તેમ પ્રકાશચંદ્ર સોનીનું માનવું છે.
આ રીતે પ્રકાશચંદ્ર સોનીનો સંગ્રહ માત્ર જૂની ટપાલ ટિકિટોનો સંગ્રહ નથી, પરંતુ ટપાલ વ્યવસ્થાના બદલાતા સમય, સંદેશાવ્યવહારની જૂની પરંપરા અને એક આખા યુગની યાદોને સાચવી રાખતો અનોખો વારસો બની રહ્યો છે.